Periode 1960-1970
Opleidingsonderwijs
Onderwijs aan de opleiding in de jaren 60

Inleiding - De zeer ingrijpende Mammoetwet 

In 1968 werd de onderwijswet, Mammoetwet genoemd, ingevoerd, die grote gevolgen had voor de kweekscholen.
De kweekscholen werden pedagogische akademies. De Hervormde Kweekschool - HKS- werd Hervormde Pedagogische Akademie - HPA. Leerlingen werden studenten.

Onderwijs aan de HKS tot de invoering van de Mammoetwet in 1968

Wat er in de lessen aan de orde kwam

Pedagogieklessen

xx
Docenten in 1962

Pedagogiek was een belangrijk, zo niet het belangrijkste vak.
De ideeën van de pedagoog prof M.J. Langeveld hadden veel invloed.
De opvoeding moet er op gericht zijn het kind te helpen mondig te worden.
In de lessen pedagogiek kwam de stagepraktijk zo nu en dan aan de orde.

In het tabsvenster: Oud-leerling Bert Cornelis, HKS leerling 1959-1964, over de pedagogielessen en stage.

  • Pedagogiekboek Langeveld
  • Relatie met stage
  • Tabblad 4

 

Bert Cornelis over het boek van Langeveld, gebruikt in de pedagogieklessen.

Hierin werd gepleit voor het volgen van kineren in hun eigen ontwikkeling

 

 

Bert Cornelis over de vraag of er in de lessen een relatie met de stage werd gelegd.

 

Oud-leerling Bert Cornelis over pedagogiekboek en relatie tussen lessen en stage

docent Stronkhorst

Didactiek kwam in de vaklessen nauwelijks aan de orde.
Toch waren er uitzonderingen, zo herinnert oud-leerling Bert Cornelis zich de lessen nederlands van Stronkhorst en van Kroeger, docent geschiedenis die handige didactische voorbeelden gaf.

Maar ook als didactiek nauwelijks aan de orde kwam, konden de lessen van sommige docenten wel erg inspirerend zijn.
Zo vertelt oud-leerling Rob Woortman over de lessen nederlands van Gruppelaar, die hem zodanig aansprak, dat hij zelf docent nederlands wilde worden. En wel op de HKS, later HPA genaamd, omdat hij daar de sfeer heel bijzonder vond en er daar veel mogelijkheden lagen.
In het tabsvenster de oud-leerlingen Bert Cornelis en Rob Woortman over enkele lessen en vertelt Ruud Kruse hoe hij gymnastiekdocent aan de HKS werd.

  • Ruud Kruse
  • Bert: Lessen ned
  • Bert: Lessen gesch
  • Rob: Inspirerend
  • Tabblad 5

Ruud Kruse vertelt over hoe hij in 1962 gymnastiekdocent werd op de HKS.

De HKS werd verbouwd. In het gymlokaal was het erg koud.

 

 

Oud-leerling Bert Cornelis vertelt over de lessen Nederlands van docent Stronkhorst.
Zijn lessen waren interactief.

 

 

Oud-leerling Bert Cornelis vertelt over de lessen geschiedenis die door Kroeger werden gegeven.
Hierin werden didacitsche voorbeelden gegeven.

En over de lessen geschiedenis van IJ van der Molen in de eerste leerkring.
Van der Molen hield zich niet aan de boeken, maar maakte zelf veel stencils.

Oud-leerling Rob Woortman vertelt van de lessen nederlands van docent Gruppelaar.
De lessen bevatten geen didactiek, maar waren zo inspirerend, dat Rob zelf docent nederlands wilde worden.

En wel op de HKS - in feite de latere HPA - omdat de sfeer er goed was en er vele mogelijkheden lagen.

Rob is inderdaad in 1971 als leraar nederlands aan de HPA aangesteld.

Ruud Kruse werd docent. Leerlingen Bert Cornelis en Rob Woortman over de lessen
xx Het vak CMV, 'Cultureel Maatschappelijke Vorming', dat nogal eens door oud-leerlingen wordt genoemd als een vak dat op niveau werd gegeven, met name in de 3e leerkring, werd heel divers ingevuld.
Verschillende docenten verzorgden daarin onderwerpen, zoals:
   • "Filosofie en modern levensgevoel" door Van Tent;
   • "Kinderbescherming" door Minnema;
   • "Economie en techniek" door Milde;
   • "Kunstgeschiedenis" door Gerard van Hulst;
   • "Politiek" door Kroeger.

In het kader van maatschappelijke vorming kunnen ook de jaarlijkse excursies naar grote bedrijven, als Hoogovens, Fokker en NDSM genoemd worden.
De leerlingen namen met grote interesse deel aan deze excursies.

Niveau van de lessen - veel scripties schrijven

xx De oud-leerlingen Roek Kingma en Bert Cornelis vertellen over wat zij goed vonden van de lessen. Een anecdote hoe een docent een beurt gaf.
De lessen waren veelal frontaal. Zelfstandig werken kwam tot uiting in het maken van scripties. Zie het tabsvenster voor de herinneringen van de oud-leerlingen.
  • Docenten-Anecdote
  • Niveau 3e leerkring
  • Scripties maken
  • Tabblad 5

 

 

Oud-leerling Roel Kingma herinnert zich de leraren die hij goed vond.

En een anecdote over hoe hij een beurt kreeg in de muziekles van Gerard van Hulst, de broer van de oud-directeur J.W.van Hulst..

 

 

 

Oud-leerling Bert Cornelis vond het niveau van de lessen in de 3e leerkring vrij hoog.

 

 

 

Oud-leerling Bert Cornelis:

De lessen waren in het algemeen frontaal. Zelfstandig werken deed je in het maken van scripties.
Hiermee werkte je aan de eigen ontwikkeling.

 

Roel Kingma over goede leraren en vertelt een anecdote - Bert Cornelis over niveau en scripties

Invoering van de Mammoetwet in 1968

xx

De Mammoetwet was een nieuwe wet voor het voortgezet onderwijs, ingevoerd door
J. Cals minister van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen.
Een aardig detail is dat het kamerlid Anton Roosjen die tegen de wet was en die de naam 'mammoetwet' verzon, oud-wiskundeleraar was aan de HKS van 1917-1942.
Ook de voormalige HKS-directeur J.W.van Hulst, destijds lid van de Eerste Kamer sprak kritisch over de wet.

De kweekschool die eerder binnen de wet voor het lager onderwijs viel, werd nu deel van het voortgezet onderwijs en kreeg 'pedagogische akademie' als nieuwe naam. De leerlingen werden voortaan studenten genoemd.

Nieuwe structuur van de onderwijzersopleiding
De eerste leerkring werd omgezet in een 'havotop', de twee hoogste havoklassen 4 en 5 met een zelfstandig examen, het examen die van toepassing was voor alle havoscholen.
De tweede en derde leerkring werd nu de 'pedagogische akademie', in de wandelgangen ook wel de 'beroepsopleiding' genoemd om onderscheid te maken met de bij de pedagogische akademie 'inwonende' havotop.
De beroepsopleiding was driejarig. In de eerste twee leerjaren, moesten de studenten alle vakken volgen, maar in het derde leerjaar volgden zij slechts vijf examenvakken: Pedagogiek, CMV, Nederlands en twee vrij te kiezen specialisaties, één uit de zaakvakken - rekenen, geschiedenis, aardrijkskunde, biologie, natuurkunde en één uit de expressievakken - tekenen, muziek, handenarbeid, textiele werkvormen, gymnastiek.

Probleem met vakkennis als gevolg van vakkenpakketkeuze op de vooropleiding.
Aankomende studenten moesten wel minstens havo niveau hebben, dat een hoger niveau is dan het ervoor vereiste mulo-niveau. Echter door de vakkenpakketkeuze kwam het voor dat zij van een aantal vakken nauwelijks enige kennis hadden. In het 3e jaar van de pedagogische akademie, waarin studenten ook een vrije keuze hadden werd vaak dat vak gekozen, dat ook in het vakkenpakket van de vooropleiding zat.
Hierdoor rees het probleem dat afgestudeerden van een aantal vakken, die ze toch op de lagere school moeten geven, weinig achtergrondkennis hadden.

Beluister oud-docent aardrijkskunde Jan Kieft over dit probleem...
En Van Hulst over de Kweekschoolwet en de Mammoetwet....

  • Gevolgen van de Mammoetwet
  • Van Hulst over de wet
  • Tabblad 3

Jan Kieft, docent aardrijkskunde aan de HKS en HPA van 1963 tot 1984 over de gevolgen van de Mammoetwet.

Het verzoorzaakte een verschraling van het onderwijs, waarvan de oorzaak lag in de vooropleiding van de studenten.

 

(Opmerking: Kieft draagt een zonnebril, vanwege zijn slechtziendheid.)

Oud-directeur J.W.van Hulst was lid van de Eerste Kamer ten tijde van de behandeling van de onderwijswet, die later de Mammoetwet ging heten.

Hij vindt de Kweekschoolwet van 1953 een veel betere wet dan de Mammoetwet.

Beluister hem desgewenst hierover in het videofragment "Van Hulst over de wet" met betrekking tot de Kweekschoolwet van 1953 op de pagina "Onderwijs in 1945-1960".


Oud-HKS directeur en oud-Eerste Kamerlid J.W.van Hulst over de Kweekschoolwet en de Mammoetwet.


(op pagina "Onderwijs in 1945-1960")

 

Oud-docent Jan Kieft over de gevolgen van de Mammoetwet - Van Hulst oud 1e Kamerlid over de wet

Akademisering

De organisatie van het onderwijs aan de opleiding onderging een grote verandering, als gevolg van de vrijheid voor de pedagogische akademies om de lesuren zelf in te delen.

xx

Zo werd het mogelijk dat door klassegroepen gezamenlijk colleges te laten volgen, in het lesrooster ruimte vrij kwam voor allerlei nieuwe onderwijsvormen, als workshops, practica, micro-teaching, werken aan projecten en 'workshops'.
De medewerking van de amenuensis Kalkman - hiernaast op de foto - was nodig bij het organiseren van practica e.d. En bij het maken van stencils, gebruikt bij de nieuwe lesvormen.
Teamteaching, het gezamenlijk een les verzorgen door twee of meer docenten werd op de HPA vooral in de jaren 70 veelvuldig toegepast. Dit gaf veel ruimte in het rooster en vergrootte de integratie tussen vakgebieden.

Allerlei nieuwe inhouden en vormen van onderwijs, als 'sociale vaardigheden training' en 'observatie training' zagen het licht.
Het was al een tijd van experimenteren met onderwijs en werkvormen. Maar dat op de HPA in de jaren 70 en 80 in een stroomversnelling zal gaan.

Nieuwe onderwijsideeën

  • 'Didactische analyse'. Een analyse van het 'didactisch gebeuren' in de lespraktijk, bedoeld om de inhoud en organisatie van de te geven lessen beter te kunnen voorbereiden.

  • Het op objectieve wetenschappelijke wijze evalueren van onderwijsresultaten. De toetsen kwamen op. Belangrijk boek met betrekking tot toetsing was "Vijven en Zessen" van A.D.de Groot.

  • 'Taxonomie van onderwijskundige doelstellingen' naar aanleiding van het boek "Taxonomy of educational objectives' van B.S. Bloom werd belangrijk in het analyseren van leerplannen.

Communicatie met leerscholen - begeleidingsteams

De communicatie tussen de HPA en de leerscholen werd sterk verbeterd door het uitgeven van het blad "Over en Weer" en door het instellen van begeleidingsteams. Bezoekende docenten werden in teams ingedeeld, die enkele stagescholen toegewezen kregen en de samenwerkingsband met de mentoren en mentrices moesten versterken. Ook kreeg een docent een student meerdere keren te zien, waardoor het voortgangsproces veel beter te begeleiden werd. Tevens door uitwisseling binnen het team en met de mentoren werd de begeleiding veel efficiënter.

De nieuwe functie 'coördinator praktische oefening' werd ingevoerd. De pedagoog Wim de Haas ging deze functie vervullen. Hij zorgde ook voor het verschijnen van "Over en Weer".


Poging tot brengen van samenhang tussen de vakken

Het "Leerplan van het Nutsseminarium" werd als studieboek voor alle vakken ingesteld.
Het algemene gedeelte daarvan werd in de pedagogieklessen behandeld en de tweede delen in de lessen vakdidactiek. In de praktijk echter gebruikten niet alle docenten op hun vakken specifieke tweede deel.

Verder werd behandeld het "Introductie basisleerplan" die door de pedagoog IJ van der Molen was ontworpen.
Dit leerplan berustte op de pedagogische doelstelling; De lagere school heeft tot taak het kind te helpen en bekwaam te maken zijn levenstaak te volbrengen.

 

Onderwijs aan de opleiding in de zestiger jaren © Disclaimer