Periode 1940 - 1945
Redding Joodse kinderen
Redding van joodse kinderen via de HKS

Over leerlingen en de oorlog - Deportatie van joden tegenover de HKS

xx

In juli 1942 gingen de Duitsers de - tegenover het HKS-gebouw gelegen - 'Hollandsche Schouwburg' gebruiken als doorgangshuis voor joden voor deportatiie naar kamp Westerbork. In 1942 en 1943 zijn circa 70.000 joden op transport gesteld via dit gebouw en vrijwel in het zicht van diegenen die zich in de HKS bevonden.
In tab 'via het raam' vertelt oud-leerling Adriaan Soeting, wat hij en zijn klasgenoten zagen. Van Hulst, directeur toentertijd vertelt over de reacties van de leerlingen en over de broers Fleer die in het verzet gingen. ..

  • Via het raam
  • Reacties
  • In het verzet
  • Eregraven
  • Tabblad 5

 

Adriaan Soeting, leerling aan de Hervormde Kweekschool van 1942 tot 1946 over wat hij en zijn klasgenoten zagen van de deportatie.



Door de ramen van de klasselokalen aan de straatkant had men rechtstreeks zicht op de Hollandsche Schouwburg.

Zicht vanuit het lokaal op de Hollandsche Schouwburg.

(ga met de muis over de foto)

xx

 

Van Hulst over leerlingen die ellende van de joden zagen en er meteen 'tegenin wilden gaan'

 

 

 

Gesprek van de directeur Van Hulst met de leerlingen- de broers Fleer- die in het verzet wilden en die dat ook inderdaad deden.

Jan en Maurits Fleer sneuvelden bij een verzetsactie.

De rustplaats van de Jan en Maurits Fleer op de erebegraafplaats te Bloemendaal
Wat zagen de leerlingen van de deportaties?- Leerlingen in het verzet

 

Hoe joodse kinderen via de Hervormde Kweekschool werden gered van deportatie

xx
De smokkelroute via de tuinen

Smokkelroute via de tuinen van de HKS en de crèche

De joodse raad wist te bereiken dat zuigelingen en kinderen onder de 6 jaar uit de Hollandsche Schouwburg naar de crèche tegenover de schouwburg mochten, waar ze ondergebracht werden.

Personeel van de crèche, belast met de verzorging van de kinderen, slaagde erin registratiekaarten van kinderen te laten vernietigen en de kinderen zelf weg te smokkelen.
De tuin van de crèche grensde aan de tuin van de HKS. Via deze route werden kinderen naar de kweekschool gebracht. De directeur Van Hulst was betrokken bij de redding. In het tabsvenster is zijn verhaal hierover te horen.

  • Hoe de hulp begon
  • Werkwijze
  • Tabblad 4

 

Van Hulst vertelt...

Het bijbels verhaal over Ester en Mordechai inspireerde hem.

 

Via de HKS werd het mogelijk om kinderen naar buiten te smokkelen en te laten onderduiken.
Dit ging als volgt te werk: eerst moest men verzekerd zijn van een opvanggezin, dan moest het kind uit de kaartenbakken van de administraties van de Duitsers ' verdwijnen', waar Walter Süsskind voor zorgde.
Daarna kon iemand het kind naar buiten smokkelen, waarbij de schooltuin in vele gevallen werd benut. Koeriersters brachten de kinderen - soms in dozen, boodschappentassen of rugzakken - verder in veiligheid.
  Hoe men te werk ging bij het redden van de babies en kinderen..
Hoe begon de hulp en hoe ging het in zijn werk?

De zuigelingen en kinderen werden per kinderwagen, met de trein en achterop de fiets door het land verspreid en opgenomen in pleeggezinnen. Zo hebben honderden kinderen via de tuinen en door de voordeur van de kweekschool een mogelijkheid om vrijheid gekregen.

xx
Deddie en Liesje

Liesje Caransa-de Hond was één van de kinderen die uit de crèche via de HKS door het verzet werd weg gesmokkeld.

Liesje was 3 jaar toen ze uit de Hollandsche Schouwburg werd overgebracht naar de crèche. Van daaruit werd zij in een jute zak via de HKS weg gesmokkeld naar een onderduikadres. In de tabs hieronder vertelt ze op video over haar ervaringen in de Hollandsche Schouwburg, de crèche en hoe ze via de HKS terecht kwam bij haar onderduikadres. Ze liep een keer weg. Ook werd ze een keer uitgescholden als een 'vies smerig jodenkind'. Liesje geeft tegenwoordig gastlessen op diverse scholen over deze periode.

  • H.Schouwb.
  • Crèche
  • Weggesmokkeld
  • Ondergedoken
  • Nu
  • Tabblad 2

Liesje Caransa-de Hond woonde bij haar grootouders. Haar neefje Deddie, die 4 jaar ouder was dan Liesje en dus naar school ging was ook daar vaak en hij noemde Liesje haar zusje.

In april 1943 werd Liesje en haar moeder, grootouders en Deddie naar de Hollandsche Schouwburg gebracht.
Liesje kan zich de dag dat ze daar was nog goed herinneren.

Beangstigend was het voor Liesje dat zij alleen werd overgebracht naar de crèche. Zonder Deddie, want alleen kinderen onder de 6 jaar werden in de crèche opgenomen en hij was ouder.

Liesje weet zich nog te herinneren hoe zij in de crèche speelde en dat haar moeder en grootmoeder een keer langskwamen. Maar ze moest wel in haar bedje blijven en mocht niet naar hen toe om lichamelijk contact te hebben.

Liesje werd op een keer toen het donker was weggesmokkeld. Over de haag tussen de crèche en de HKS werd zij getild en verstopt in een jute zak, waarin ze verder werd vervoerd.

Dit was een erg beangstigende ervaring. Liesje weet zich nog goed de geur van die jutezak te herinneren.

 

Liesje ging naar een onderduikadres in de 1e Jan van der Heijdenstraat bij Nora Koopmans, een goede vrindin van haar moeder.

In de video vertelt zij over deze periode.

Van haar moeder die in kamp Vught verbleef ontving zij kaarten.

Liesje is een keer 'ontsnapt' en is gelopen naar het Afrikaanderplein, waar ze eerder woonde. Verder vertelt ze dat ze op een keer door een jongetje voor 'smerig jodenkind' werd uitgemaakt. Deze ervaring heeft diepe indruk op haar achtergelaten.

 

xx

De grootouders van Liesje en Deddie met zijn ouders zijn in Sobibor omgekomen. De vader van Deddie was een broer van Liesje's moeder.
Liesje's moeder heeft de oorlog overleefd.

In 2013 is het naamplaatje van Deddie teruggevonden bij opgravingen in Sobibor.

 

xx

Het oorspronkelijke naamplaatje blijft in het museum van het vernietigingskamp Sobibor.

Liesje vindt dit goed, dan kan het daar als 'bewijs' dienen voor wat er gebeurd is.
Liesje heeft een replica van het naamplaatje gekregen.

xx

De portretjes van Deddie en van Liesje.

 

  Liesje Caransa- de Hond geeft tegenwoordig lessen op diverse scholen, waaronder pabo's om levend te houden wat er gebeurd is in de oorlog.
Liesje Caransa-de Hond vertelt over haar ervaringen in de oorlog.

Hoe de eindexamens van 1943 de reddingsacties in een stroomversnelling bracht

xx

Tijdens de eindexamens van de 1943 raakte alles in een stroomversnelling, vooral doordat dr. Gezina van der Molen, die actief was in het verzet, als gecommitteerde bij de HKS examens in 1943 functioneerde.
Zij raakte betrokken in de reddingsacties via de school. Hierdoor nam de hulp grotere vormen aan.
Wat merkten en wisten de leerlingen op de HKS hiervan? Waren er ook nsb-leerlingen? In het tabsvenster is hier meer over te vernemen .

  • Versnelling acties
    rond examens 1943
  • Wat wisten
    de leerlingen
  • NSB-leerlinge
     
  • Tabblad 5

 

Van Hulst over de examens van 1943 en de gecommitteerden die betrokken raakten bij de redding van de joodse kinderen.

Een der gecommitteerden was dr. Gezina van der Molen. Zij was actief in het verzet.

 

 

 

Er waren zeker wel leerlingen van de Hervormde Kweekschool, die wisten dat via hun school van de joodse kinderen weggesmokkeld werden.

Zo kreeg Van Hulst een verzoek van een leerlinge om ook 'een kind van Van Hulst' mee te mogen nemen

Van Hulst vertelt....

 

 

 

Er was een leerlinge van NSB-ouders. Haar vader was een hoofd der school.

 

Versnelling van de hulp in 1943 - Wat wisten de leerlingen - Waren er geen 'foute' bij?

 

Onthulling van de plaquette in 1982

xx   xx Op 10 december 1982 onthulden W. Polak, de burgemeester van Amsterdam en J.W. van Hulst, de directeur van de Hervormde Kweekschool ten tijde van de redding van de joodse kinderen, de plaquette ontworpen en gemaakt door Boyd Buter.
Deze plaquette is bevestigd op de muur van het gebouw aan de Plantage Middenlaan 27. Deze is nog steeds aanwezig.

 


Redding van joodse kinderen via de HKS © Disclaimer