periode 1907 - 1940
Beginjaren
De HKS in de jaren 10 en 20 van de vorige eeuw

Aanloop tot de oprichting van de HKS in 1907

Strijd in de Hervormde Kerk in de 19e eeuw

Er waren ontwikkelingen gaande aan het einde van de 19e eeuw binnen de grootste protestantse kerk in Nederland, de Hervormde Kerk. Het is deze kerk van waaruit de HKS zou voortkomen.

 Velen binnen deze kerk gingen in de 19e eeuw het geloof en de Bijbel rationalistisch benaderen. Deze - modernisten genoemd- probeerden godsdienst en het menselijke verstand in harmonie te brengen. De waarheid is zowel in de Bijbel als in de menselijke rede te vinden. Vandaar dat de preken van de dominees, die deze benadering aanhingen, nogal intellectualistisch werden.

Diegenen, die zich niet in die benadering konden vinden - confessionelen of ook orthodoxen genoemd - stoorden zich steeds meer aan deze preken. Zij vonden die dominees 'vrijzinnig'.
De tegenstelling tussen deze twee groepen, mondde uit in een hevige kerkstrijd binnen de protestantse Hervormde Kerk.

De schoolstrijd

xx Naast deze kerkstrijd heerste er in Nederland nog een strijd: de schoolstrijd.
Het volksonderwijs was in het midden van de 19e eeuw nog ongedeeld. Er was de openbare school, die wel een christelijk karakter had, zoals ook de toenmalige samenleving.
Over het onderwijs ontstond een richtingenstrijd. In de loop van de 19e eeuw ontstonden 'bijzondere' scholen, apart van de openbare. Er kwamen rooms-katholieke, joodse en protestantse scholen, die echter geen subsidie van de overheid kregen, wat de schoolstijd aanwakkerde. In 1917 werden de bijzondere scholen financieel gelijkgesteld met het openbaar onderwijs.

De gereformeerde kweekschool in Amsterdam

In 1885 'middenin' de school- en kerkstrijd, werd een protestantse kweekschool in Amsterdam opgericht, de Gereformeerde Kweekschool. De term 'gereformeerd' betekende toen nog hetzelfde als 'hervormd', maar deze term werd in de kerkstrijd, steeds meer gebruikt voor de confessionele, orthodoxe richting.
In 1868 scheidden de confessionelen zich af van de Hervormde Kerk. Zij vormden naderhand de Gereformeerde Kerk.

De schoolverenigingen - Oprichting van de HKS

xx De kerkstrijd had ook tot gevolg dat de 'Vereeniging voor Christelijk Nationaal Schoolonderwijs', CNS niet gespaard bleef voor een afsplitsing. Er werd een 'Vereeniging voor Christelijk Volksonderwijs', CVO opgericht. Het naast het elkaar bestaan van de Gereformeerden en Hervormden, kreeg zijn parallellen in de organisaties van de protestants-christelijke scholen: de CNS en de CVO.

Vanuit de CVO werd in het begin van de 20e-eeuw het iniatief genomen om een 'eigen' hervormde kweekschool op te richten.
Op 27 april 1907 vond de openingsbijeenkomst van de Hervormde Kweekschool te Amsterdam plaats.


De eerste directeur - de heer P.A. Versluys

xx

P.A. Versluys werd de eerste directeur van de HKS. Tevens verzorgde hij de pedagogiek- lessen. Hij had gezag.
De oudste oudleerling vertelt: "Pa Versluys was autoritair, maar rechtvaardig, had een overwicht op zijn leerlingen zonder een boeman te zijn. Hij bewoog zich met vaste tred; een enigszins gezette achtenswaardige man. Bulderen hoefde hij eigenlijk niet, want hij had gezag. Zeer bijzonder was hij dat ieder ontzag voor hem had, hij was een indringende persoonlijkheid"

  • Van Hulst vertelt
  • De aard van Versluys
  • Opvolger
  • Tabblad 5

Van Hulst was van 1925 tot 1929 leerling op de HKS.
Hij heeft Versluys als directeur meegemaakt.

Van Hulst vertelt in dit videofragment over de verhouding tussen de leerlingen met de directeur en docenten....

xx

 

Bij een schoolreisje op het strand.
Ook dan is hij in jacket gekleed.

 

 

(wijs de foto aan voor een vergroting)

 

Van Hulst's uiteindelijke conclusie over Versluys

Aanvankelijk waren de leerlingen beducht voor de geweldenaar Versluys, maar waar na langdurige contact bleek, dat deze man een warm hart had. Die moeilijkheden had kon bij hem terecht. Trouw bezocht hij zijn zieke leerlingen, hij beurde hen op en bad met hen. Waar financiële nood was, poogde hij te lenigen.
Zo was ook deze man "een vat vol tegenstrijdigheid"; maar zijn leven, dat was de kweekschool.

xx 

De heer A.P. Snoep, volgde in 1934 de heer P.A. Versluys op als directeur

Ook nam hij de pedagogieklessen over.

De oudleerling Van Hulst over hem:
' Hij was een tegenpool van Versluys. Hij was zeer evenwichtig, mild, niet dominerend.'

Oud-leerling en latere HKS-direkteur vertelt over Versluys en over zijn opvolger, Snoep
Versluys verzorgde ook de pedagogieklessen, zie opleidingsonderwijs...

Het gebouw - het bestuur

xx

Vanaf de oprichting werden delen van het gebouw gehuurd. Op 1 mei 1911 nam de kweekschool het hele gebouw aan de Plantage Middenlaan in gebruik.

In 1926 werd de school zelfstandig. Het bestuur tot die tijd een commissie van de C.V.O. richtte een vereniging op: de “Vereniging tot instandhouding van de Hervormde Kweekschool voor onderwijzers en onderwijzeressen te Amsterdam”.

HKS in jaren 20 en 30 van de vorige eeuw © Disclaimer