Periode 1887 - 1956 Vormschool
Onderwijs
Vormschool onderwijs 1887 - 1956

Bewaarscholen - Fröbelscholen

De bewaarschool was een school waar kinderen van de kleuterleeftijd werden opgevangen. Zij is te zien als de voorloper van de kleuterschool, die op haar beurt in 1985 opging in de basisschool.
Een bewaarschoolklas was groot, tot wel 50 kinderen of meer.

xxSchilderij bewaarschool Amsterdam


Friedrich Fröbel

Friedrich Fröbel richtte in 1837 de oudste bekende school voor kleuters op en noemde die al snel 'Kindergarten'.
Deze school moest een 'speeltuin', een natuurlijke omgeving zijn voor jonge kinderen waarin zij voldoende lichamelijke beweging zouden hebben en met hun handen ontdekkend leren. Fröbel ontwikkelde een diversiteit aan spelmaterialen, die later met 'fröbelmateriaal' werd aangeduid. De leidsters moesten de kinderen in hun ontwikkeling volgen en ondersteunen.
Fröbel heeft het onderwijs aan kleuters grotendeels bepaald tot ver in de voorgaande eeuw.

Het vormschoolonderwijs

Op de Vormschool werd veel aandacht besteed aan de ideeën van Friedrich Fröbel en de leerlingen kregen de zogheten Fröbelvakken. Zij moesten de kinderen kunnen begeleiden in het werken met het Fröbelmateriaal.

Mevrouw Stoll was een invloedrijke figuur in het Nederlandse kleuteronderwijs, met name in de eerste helft van de 20e eeuw.
In 1917 begon zij als leerling de opleiding aan de Christelijke Vormschool te Amsterdam.

In 1926 werd zij docente pedagogiek aan deze school.

Zij schreef in 1953 het invloedrijke boek "Van drie tot zeven", die een nieuwe zienswijze op het onderwijs aan kleuters bracht. Het werd meer zelf ontdekken voor de cursisten aan de opleiding, in plaats van het voor-  en nadoen.

Via het CPS werden cursussen hiervoor verzorgd en contactbrieven uitgegeven.

Ook werd zij 'inspectrice voor de opleiding tot kleuterleidster' en die hoedanigheid adviseerde zij de regering over de rijksbegroting van 1965.

In de tabs hieronder vertelt zij over het vormschoolonderwijs rond 1920, de bewaarscholen van toen en over haar latere docentschap pedagogiek.

  • De lessen
  • Kwekeling zijn
  • De opleiding
  • Als lerares
  • Tabblad 4

"Je kreeg een heleboel vakken, die je van school al kende, maar 't geen gestadig wel een beetje verder en soms ook een beetje anders, b.v. tekenen en zingen. Maar het aardigst waren de nieuwe vakken, zoals vouwen, knippen en plakken van figuren en voorwerpjes, bouwen met blokjes, boetseren. Dit laatste geen beeld anders dan nu (1987): het werk moest zo glad zijn alsof het gepolijst was. Kortom je leerde "fröbelen". Dat woord kende ik wel maar ik wist niet dat er iemand achter die naam zat in dat werd je in het begin ook niet verteld.

Waar het gezellig onder elkaar, we zaten in banken van een lagere school (de vormschool was gehuisvest in de Da Costaschool aan de Rozengracht), die vaak te klein waren.

De lessen pedagogiek werd 1920 gegeven door iemand die ook leraar was aan de kweekschool voor onderwijzers. De lessen werden meestal gevuld met verhalen over jonge kinderen die hij kende. Dat was best wel aardig maar enige verwijzing naar kinderpsychologie was er niet bij. Later werd het bij de komst van de heer Jonkman beter.

 

 

Nieuwe vakken, zoals "fröbelvakken".
Deze waren gebaseerd op de ideeën van Friedrich Fröbel.

 

 

Over de lessen pedagogiek.

 

Overdag was je als "kwekeling" op een school voor kleuters (' bewaarschool') en daar moest je van de onderwijzeressen afkijken hoe je moest doen. Kijken en luisteren, dat was het begin. Verder moest je leien wassen, boetseerklei verzorgen, planten bijhouden en... nou ja... Ik zal maar zeggen: helpen bij de gezondheidsdienst, kinderen aankleden, opletten op de gang voor schooltijd en na schooltijd, niet afgehaalde kinderen naar huis brengen. ... Je worden er helemaal bij.. Het was een prachtig voorbeeld van wat men nu (1987) noemt "participerend leren".

De klassen waren wel erg vol. De kinderen zaten met z'n zessen op lange banken. Soms waren er twee klassen in één lokaal, dus 80 à 90 kinderen in één ruimte. En wat ik een "wonder" vond,  't bleef doodstil toen ik eens met een leidster sprak. Zo was het toen, de kinderen mochten gezien, maar niet gehoord worden.
Tussen de middag was het ook nog "overblijven", omdat de meeste ouders een zaak hadden of op de markt stonden.

 

 

Kwekeling op de bewaarschool, later 'voorbereidende school' genoemd.

Je 'hoorde erbij' en deed van alles.

Klassen met 80 à 90 kinderen waren geen uitzondering.

Over de opleiding.
Voor de akte A duurde die vier jaar, de meisjes die Ulo, Mulo of H.B.S. hadden mochten er drie jaar over doen, kwamen dus in de tweede klas, maar de misten daardoor de eerste kennismaking met het materiaal en eerste praktijk met de kleuters.

Vier jaarklassen: A, B, C en D het examenjaar. Slaagde je dan was je "juffrouw". Je kon doorgaan in de klassen E en F. Slaagde je in F, dan was je "hoofdjuffrouw".

Vanaf klas C moet je regelmatig "proefles" aan een klas voor jou vreemde kinderen, gegeven worden, een zaak waar iedereen de zenuwen voor had. Je moet je voorbereiden op: vertellen, spelen, een versje aanleren en werken (de fröbelvakken). Die werd beoordeeld door de klasseleidster van de kinderen, de vormschoollerares in drie medecursisten.

 

De opleiding:

Vierjarig, meisjes met hogere vooropleiding sloegen de eerste klas over.

 

 

Vanaf het derde jaar moest je regelmatig "proefles" geven aan kinderen in een voor jou onbekende klas.

 

In 1926 werd ik lerares opvoedkunde op de vormschool.
De lessen opvoedkunde en psychologie begonnen in de tweede klas. De leerlingen hadden dus al wat ervaring met jonge kinderen.

Het was wel moeilijk lesgeven. Er was een oud antiek leerboekje en een klein boekje van Jonkman, die niet genoeg stof bevatte voor vijf jaar studie. Door mij werden stencils over de leerstof gemaakt.

 

In 1926 lerares opvoedkunde.

 

Stof in boeken niet adequaat.

Mw Stoll vertelt ....

Tet v.d. Ploeg, methodiekdocente aan de PCOK van 1944 tot 1957 schrijft dat de nieuwe zienswijze van Mw Stoll, beschreven in "Van drie tot zeven" leidde tot een fascinerende tijd in kleuterland met steeds nieuwe ontdekkingen en een nieuwe aanpak. Zo werd spel en zang gewijzigd en kwam kleutergymnastiek en ritme erbij.


Mevrouw A. Stoll

 


Mw Stoll erelid in 1949

 

Exameneisen

Ondanks dat de Vormschool opleidde tot onderwijzeres voor kleuters in de bewaarscholen, waren de eisen op zowel op theoretisch als praktisch niveau zwaar. Getuige de op deze pagina opgenomen exameneisen en diverse examenopgaven.
Niet alle afbeeldingen in de tabs zijn scherp, toch is hier gekozen om de originelen weer te geven.

  • lezen-rekenen-vormleer
  • taal-gesch-aardrk
  • dier-plant-natuurk-zang
  • tek-spreken-praktijk
  • Tabblad 2
xx

 

De exameneisen voor de vakken:

lezen, schrijven, rekenen en vormleer. Vormleer gaat over meetkundige vormen.

Ga met de muis over de afbeelding om de tekst te zien

xx

 

De exameneisen voor de vakken:

nederlandse taal, geschiedenis en aardrijkskunde.

 

Ga met de muis over de afbeelding om de tekst te zien

xx

 

De exameneisen voor de vakken:

dierkunde, plantkunde, natuurkunde en zang

 

Ga met de muis over de afbeelding om de tekst te zien

xx

 

De exameneisen voor de vakken:

tekenen, spreken en opvoedkunde.
Voorts over het onderwijs in de bewaarschool, later ook 'voorbereidende school' genoemd en de praktijk van het voorbereidend onderwijs.

 

Ga met de muis over de afbeelding om de tekst te zien

De exameneisen van de vakken

Eindexamenopgaven

Examenopgaven geven een goed beeld van het onderwijs en wat van de cursisten werd verwacht.
Tevens geeft de inhoud van de teksten en de opgaven ook een beeld van de maatschappij in die jaren.
De opgaven van examen in 1928 zijn in de tabs weergegeven:


Een rekenopgave uit examen 1928
  • Pedagogiek
  • Opstel onderwerpen
  • Gedicht analyse
  • Schoonschrift
  • Rekenen
  • Tabblad 5
xx

 

Eindexamen opgave 1928

 

Ga met de muis over de afbeelding om de tekst te zien

xx

 

Eindexamen opgave 1928

 

Ga met de muis over de afbeelding om de tekst te zien

xx

Eindexamen opgave 1928

Taalwerk. Het analyseren van een gedicht.

Ga met de muis over de afbeelding om het gedicht te lezen.

xx

 

De lijst van vragen over het gedicht.

Ga met de muis over de afbeelding om de vragen te lezen.

xx

Eindexamen opgave 1928

Tekst om in schoonschrift over te schrijven.

Ga met de muis over de afbeelding om de tekst te zien

xx

Eindexamen opgave 1928

 

Ga met de muis over de afbeelding om de tekst te zien

Opgaven voor het eindexamen in 1928

In de volgende tabs een pedagogische opgave uit 1935, waaruit blijkt dat gehoorzaamheid een item is. Verder een over bijbelse geschiedenis uit 1938 en een examenrooster uit 1939, waaruit blijkt wat er geëxamineerd werd.

  • Pedagogische opstellen
  • Bijbelse onderwerpen
  • Rooster examens 1939
  • Tabblad 4
xx

 

Eindexamen opgave 1935

Pedagogische opstellen

 

Ga met de muis over de afbeelding om de tekst te zien

xx

Eindexamen opgave 1935

Bijbelse onderwerpen.

 

Ga met de muis over de afbeelding om de tekst te zien

xx

 

Rooster voor de examens 1939:


schriftelijk, mondeling en praktijkexamen.

 

 

 

Ga met de muis over de afbeelding om het rooster te bekijken.

Onderwerpen voor een pedagogisch en een bijbels onderwerp - Examenrooster voor mondeling, schriftelijk en praktijk

Vormschool 1942

 

Examenopgaven in de oorlogsjaren.

Alleen in 1940 is iets van de oorlog in de opgaven te merken.
In latere jaren niet meer, wellicht uit voorzichtigheid.

In een dictee komt de strenge winter van 1942 naar voren.


Enkele opgaven uit deze tijd in de tabs hieronder weergegeven.

  • Dictee en opstel 1940
  • Dictee 1942
  • Fröbelvakken
  • Boetseren
  • Tekenen: bord/papier
  • Tabblad 4
xx

Examen 1940
Dictee, waarin de oorlogsdreiging duidelijk naar voren komt. Gezien de tekst is dit dictee nog vóór 10 mei 1940 opgesteld.

Ga met de muis over de afbeelding om de tekst te lezen.

   
xx

Examen 1940

Enkele onderwerpen slaan duidelijk op de oorlogstijd.
Zie ook internet 'luchtbescherming' (Verzetsmuseum).

Ga met de muis over de afbeelding om de onderwerpen te zien.

xx

Examen 1942

"De strenge winter"

zie ook op internet 'Verschillende beelden uit de strenge winter van 1942.'

Ga met de muis over de afbeelding om het dictee te lezen.

xx

Examen 1942

Praktijkopgaven Fröbelvakken.

zie ook op internet over Friedrich Fröbel (wikepedia).

Ga met de muis over de afbeelding om de tekst te zien.

xx

Examen 1942

Boetseeropgaven.

Ga met de muis over de afbeelding om de opgaven te zien.

xx

Examen 1942

Tekenen op het schoolbord.

Ga met de muis over de afbeelding om de opgaven te zien.

   
xx

Examen 1942

Tekenopgaven voor op papier

Ga met de muis over de afbeelding om de opgaven te zien.

Enkele examenopgaven uit de jaren 1940 en 1942

In het laatste oorlogsjaar wordt de school gesloten, vanwege schaarste aan brandstof. De leerlingen van de examenklas krijgen les iedere zaterdagmorgen aan huis van een docent.

 

 

Vormschool onderwijs © Disclaimer